Powermatic 80 uurwerk: alles wat je moet weten

Vrijdagmiddag je horloge afdoen en maandagochtend zonder gedoe weer omdoen, terwijl het nog perfect op tijd loopt. Dat is het belangrijkste verkoopargument van de veelgeprezen Powermatic 80, en het is een uitstekend argument.

Maar tachtig uur gangreserve halen uit een uurwerk dat vroeger slechts veertig haalde, gaat niet vanzelf. Om die verdubbeling te realiseren, is het kaliber op twee cruciale punten aangepast. Die twee aanpassingen bepalen niet alleen hoe het horloge aanvoelt om je pols, maar ook wat er gebeurt als het over tien jaar onderhoud nodig heeft.

De Powermatic 80 is tegenwoordig niet meer weg te denken uit de Zwitserse horlogewereld. Je vindt hem in talloze modellen van Tissot, en onder een andere naam tikt exact dezelfde techniek in populaire horloges van Hamilton, Mido en Certina. Tijd om dit veelbesproken uurwerk eens goed uit elkaar te halen en te kijken waar je nu écht voor betaalt.

Powermatic 80 is de naam die Tissot gebruikt op de wijzerplaat. De echte naam is de ETA C07-serie, en dat is geen losstaand kaliber, maar een complete architectuur van uurwerken ontwikkeld door ETA, de uurwerkfabriek van de Swatch Group.

De basis voor dit moderne kaliber is echter allesbehalve nieuw: dat is de legendarische ETA 2824-2. Dit is hét Zwitserse automatische werkpaard dat sinds de jaren zeventig in miljoenen horloges is gebouwd. Het stond decennialang bekend om zijn robuustheid, gemakkelijke onderhoud en vloeiende secondewijzer. Maar de 2824-2 had één groot nadeel voor de moderne consument: een bescheiden gangreserve van hooguit 38 tot 42 uur. Legde je hem op vrijdagavond in de la, dan stond hij zondagmiddag stil.

Omdat horlogedragers tegenwoordig vaker in het weekend van horloge wisselen, besloot Swatch Group dat de nieuwe standaard 80 uur moest worden. In plaats van een peperduur, compleet nieuw uurwerk te ontwerpen, nam ETA de betrouwbare blauwdruk van de 2824-2 en optimaliseerde de volledige ‘kinetische keten’ – oftewel de efficiëntie waarmee de energie van de opwindveer naar de wijzers loopt. Om de gangreserve te verdubbelen, heeft ETA exact twee fundamentele dingen veranderd.

Een nieuw veerhuis. ETA ontwierp een nieuwe architectuur voor de veer en de as, zodat er meer energie in dezelfde ruimte past en er minder verloren gaat. Dat deel is patenteerbare techniek en daar is niets op aan te merken.

Een lagere frequentie. En hier zit de concessie. De 2824-2 tikt 28.800 halve slagen per uur, oftewel 4 Hz. De Powermatic 80 doet er 21.600, oftewel 3 Hz. Minder tikken per seconde betekent minder energieverbruik, en dus komt diezelfde veer verder.

Die tweede ingreep is wat je ziet als je naar de secondewijzer kijkt. Bij 4 Hz maakt hij acht stapjes per seconde en oogt hij vloeiend. Bij 3 Hz zijn het er zes, en zie je de stappen net iets duidelijker. Het is geen schokkerige quartzwijzer, maar het verschil is er wel degelijk.

Grappig genoeg is dit precies dezelfde afweging die Seiko maakt bij de 6R35 in de Prospex: ook 21.600, ook voor een langere gangreserve. Twee continenten, dezelfde keuze.

• Basiskaliber: ETA C07, afgeleid van de ETA 2824-2
• Type: automatisch, handmatig opwindbaar, hackend
• Frequentie: 21.600 halve slagen per uur (3 Hz)
• Gangreserve: 80 uur
• Diameter: 25,6 mm (11½ lijn)
• Dikte: ongeveer 4,6 mm
• Steentjes: 23 of 25, afhankelijk van de variant
• Haarspiraal: Nivachron of silicium, afhankelijk van de variant
• Afstelling: met laser ingesteld in de fabriek

Dit is het stuk dat de meeste kopers missen, en het is het belangrijkste dat op deze pagina staat.

Onder de naam Powermatic 80 zitten meerdere varianten, en ze verschillen op een punt dat er echt toe doet: waar het echappement van gemaakt is. Het echappement is het onderdeel dat de energie doseert, met de ankerhaak en het gangwiel.

Lees die tabel nog eens rustig. In de Tissot PRX zit een kunststof echappement. In de Mido Ocean Star en de Hamilton Khaki, van hetzelfde concern, zit een metalen exemplaar met twee steentjes extra.

Dat verklaart ook het lagere steentjesaantal bij de C07.111. Die twee ontbrekende steentjes zaten precies op de plek waar nu kunststof zit, want kunststof heeft geen lagersteen nodig.

Is kunststof erg? Niet per se. Het is een hoogwaardig technisch materiaal met minder wrijving dan metaal, en dat draagt bij aan diezelfde gangreserve. De praktijkervaringen met deze uurwerken zijn overwegend goed en de nauwkeurigheid is prima.

Waar ik wel moeite mee heb: Tissot vermeldt nergens duidelijk welke variant in welk model zit. Je koopt een Powermatic 80 en welke je precies krijgt, zoek je zelf maar uit.

Je kunt hem niet meer zelf laten afstellen. Waar een klassiek uurwerk een regelaararm heeft waarmee een horlogemaker de loop bijstelt, wordt de Powermatic 80 in de fabriek met een laser ingesteld. Die instelling is nauwkeurig, maar hij ligt daarna vast.

Voor jou als drager betekent dat twee dingen:

1. Loopt je horloge binnen de marge, dan merk je er niets van en is het eerder een voordeel: de fabriek doet het preciezer dan de meeste horlogemakers met de hand. Loopt hij scheef, dan kan je lokale horlogemaker er weinig aan doen en gaat het horloge terug naar de service van het merk.
2. Reparatie wordt vaak vervanging. Onafhankelijke horlogemakers hebben voor dit kaliber niet altijd het gereedschap en de onderdelen. In de praktijk gebeurt het regelmatig dat een defect uurwerk in zijn geheel wordt vervangen in plaats van gereviseerd.

Dat is niet uniek voor ETA en het is ook niet per se slecht, want vervangen is doorgaans goedkoper. Maar het botst wel met het romantische idee dat je een mechanisch horloge koopt om het over dertig jaar aan je zoon door te geven.

• Tachtig uur gangreserve, en dat is in de praktijk echt fijn. Een weekend zonder dragen kost je niets.
• Nauwkeurig af fabriek, dankzij de laserafstelling.
• Nivachron-haarspiraal, wat het uurwerk aanzienlijk minder gevoelig maakt voor magnetisme dan de oude 2824.
• Hackend en handmatig opwindbaar, dus alles wat je van een moderne automaat mag verwachten.
• Beschikbaar in horloges vanaf een paar honderd euro, wat voor Zwitserse mechaniek uitzonderlijk is.

• 21.600 in plaats van 28.800 slagen, dus een minder vloeiende secondewijzer.
• Niet zelf af te stellen door je eigen horlogemaker.
• De goedkoopste variant heeft een kunststof echappement, en welke variant je krijgt wordt niet vermeld.
• Bij problemen ben je afhankelijk van de servicedienst van het merk.
• Weinig te bewonderen achter een doorzichtige bodem: de afwerking is functioneel.

De Powermatic 80 staat niet alleen in deze prijsklasse. Merken buiten de Swatch Group moeten immers ook uurwerken inkopen, en Seiko bouwt uiteraard zijn eigen motoren. Om te bepalen of de Powermatic 80 voor jou de juiste keuze is, helpt het om hem naast zijn drie grootste rivalen te zetten:

De keuze is eigenlijk heel binair. Wil je de traditionele horloge-ervaring waarbij een lokale vakman het uurwerk makkelijk zelf met de hand kan reguleren en geniet je van een zo vloeiend mogelijk glijdende secondewijzer? Dan winnen de Sellita of de Miyota. Maar hecht je meer waarde aan modern gemak, de wetenschap dat hij maandagochtend nog steeds loopt en een indrukwekkende nauwkeurigheid direct uit de fabriek? Dan is de Powermatic 80 (ondanks de concessies) de logische winnaar.

Ik vind de Powermatic 80 een goed uurwerk dat oneerlijk wordt gebracht.

Goed, omdat die tachtig uur geen verkooppraatje is maar iets dat je dagelijks merkt. Omdat de nauwkeurigheid uitstekend is. En omdat Swatch Group hiermee Zwitserse mechaniek betaalbaar houdt op een niveau waar dat tien jaar geleden niet kon.

Oneerlijk, omdat er twee dingen niet bij worden verteld. Dat je die uren betaalt met een lagere frequentie, en dat er in de goedkopere variant kunststof zit waar bij het duurdere zusje metaal zit. Beide zijn verdedigbare keuzes. Maar als je driehonderd euro of meer neerlegt, mag je weten wat je koopt.

Zou ik er zelf een dragen? Ja, zonder aarzeling. Maar ik zou wel even uitzoeken welke variant erin zit, en als ik de keuze had tussen een Tissot en een Mido of Hamilton in dezelfde prijsklasse, zou dat verschil meewegen.

Uit mijn eigen reviews:

• Tissot PRX Powermatic 80
• Tissot Le Locle
• Tissot Seastar
• Tissot PR 100 (de automaatversie)

Op hetzelfde basiskaliber, maar met een metalen echappement:

• Mido Ocean Star (Caliber 80)
• Hamilton Khaki (H-10)
• Hamilton Jazzmaster (H-10)

Meer over de fabrikant achter dit kaliber lees je op mijn ETA-overzichtspagina.