Inhoudsopgave
Je automatische horloge staat stil. Of je hebt er net een gekocht en vraagt je af of je wel aan de kroon mag draaien. Goed nieuws: opwinden is makkelijk, en kapotmaken is lastiger dan je denkt. Er zijn wel een paar dingen die je echt niet moet doen. Die staan hieronder.
Kort antwoord
Haal het horloge van je pols, draai een eventuele schroefkroon los en draai de kroon zo’n 30 tot 40 keer met de klok mee. Overwinden kan bij een automaat niet. Zet daarna de tijd, en kom tussen 21:00 en 03:00 niet aan de datum.
Eerst checken: kun je hem met de hand opwinden?
Niet elk automatisch horloge kun je met de kroon opwinden. De meeste wel, maar er zijn uitzonderingen. En dan heb je nog handopwinders. Die hebben geen rotor en lopen alleen als jij ze opwindt. Dat verschil bepaalt hoe je te werk gaat.
Automaat
- Windt zichzelf op als je hem draagt
- Meestal ook met de kroon op te winden
- Is de veer vol, dan merk je niks: je kunt gewoon doordraaien
Handopwinder
- Geen rotor, dus alleen opwinden met de kroon
- Elke dag of om de dag even opwinden
- Is de veer vol, dan voel je weerstand, en daar stop je
Hoe weet je het? Zoek op welk uurwerk erin zit. Staat bij de specificaties “handopwinding” of “hand winding”, dan kun je hem met de kroon opwinden.
De bekendste uitzondering is de Seiko 7S26, het uurwerk uit de oudere Seiko 5 en de SKX. Die kun je niet met de hand opwinden. Draaien aan de kroon doet niks. Zijn opvolgers, de 4R36 en de NH35, kunnen het wel. Meer daarover lees je in mijn stuk over de Seiko 7S26.
Pims tip: weet je niet welk uurwerk erin zit? Zoek het referentienummer op. Dat staat op de achterkant of in de handleiding, en bij het model vind je het kaliber.
De kroon: drie standen, drie taken
Bij een horloge met datum heeft de kroon meestal drie standen. Ingedrukt wind je op. Eén klik naar buiten verzet je de datum. Twee klikken naar buiten zet je de tijd. Zonder datum zijn het er twee: opwinden en tijd.
Heb je een duikhorloge of een sporthorloge dat 100 meter of meer waterdicht is, dan zit er vaak een schroefkroon op. Die draai je eerst tegen de klok in los, tot hij een stukje naar buiten springt. Dan sta je in stand 0 en kun je opwinden.
Let op: draai een schroefkroon na afloop altijd weer helemaal vast. Een losse kroon is de snelste manier om water in je horloge te krijgen.
Zo wind je hem op, stap voor stap
- Haal hem van je polsAan je pols draai je altijd een beetje schuin. Dan duw je zijwaarts tegen de as van de kroon, en die kan daar op den duur van verbuigen.
- Draai een schroefkroon losTegen de klok in, tot hij naar buiten springt. Geen schroefkroon? Dan sla je deze stap over.
- Draai de kroon met de klok meeKijk recht op de kroon en draai rustig met je duim en wijsvinger. Terugdraaien doet bij de meeste uurwerken niks, je hoort alleen geklik.
- Tel tot 30 à 40 slagenStond hij stil, dan is dat genoeg voor een volle of bijna volle veer. Bij een automaat voel je geen eindpunt. Bij een handopwinder wel: voel je weerstand, dan stop je.Forceer een handopwinder nooit voorbij die weerstand.
- Zet de tijd en de datumHoe je dat veilig doet, lees je in het volgende hoofdstuk.
- Kroon terug en vastDruk de kroon in. Een schroefkroon druk je licht aan en draai je met de klok mee vast tot het niet verder gaat. Niet doordraaien.
Draag je hem daarna elke dag, dan houdt je pols hem verder op gang. Zit je de hele dag achter een bureau, dan beweeg je soms te weinig. Een paar slagen aan de kroon in de ochtend helpt dan.
Veelgemaakte fouten
Tijd en datum instellen zonder iets te slopen
Hier gaat het het vaakst mis. Niet bij het opwinden, maar bij de datum. Rond middernacht zijn de tandwieltjes van de datum al bezig met de wissel. Verzet je dan de datum met de snelstand, dan kun je een tandje beschadigen. Dat merk je pas als de datum ineens halverwege blijft hangen.
Zo doe je het veilig:
- Wijzers naar 6 uurTrek de kroon naar stand 2 en draai de wijzers naar 6 uur. Zo zit je ver buiten de gevarenzone.
- Datum op gisterenDuw de kroon terug naar stand 1 en zet de datum op de dag van gisteren.
- Vooruit tot de datum verspringtTrek de kroon naar stand 2 en draai de wijzers vooruit tot de datum naar vandaag springt. Nu weet je zeker dat het middernacht is en niet twaalf uur ’s middags.
- Door naar de juiste tijdIs het nu middag of avond, ga dan nog een keer helemaal rond.
- Kroon terugTerug naar stand 0, en een schroefkroon weer vast.
Stopt de secondewijzer als je de kroon naar stand 2 trekt? Dan “hackt” je uurwerk. Handig: zet de secondewijzer stil op de 12 en druk de kroon in op het moment dat de tijd precies klopt. Meer over tijd en datum, ook bij horloges met een dagaanduiding, lees je in tijd en datum van je horloge instellen.
Hoe werkt een automaat eigenlijk?
Je hoeft het niet te weten om hem op te winden. Maar het helpt wel om te snappen waarom overwinden niet kan, en waarom hij na een weekend stilstaat.
In je horloge zit een halve schijf, de rotor. Die draait mee als je je pols beweegt. Een paar wisselwieltjes maken van dat heen en weer één draairichting, en daarmee wordt de hoofdveer opgewonden. Die veer zit opgerold in het veerhuis en geeft zijn energie heel geleidelijk af aan het raderwerk. Het echappement, met het anker en de balans, verdeelt die energie in gelijke tikjes. Dat zijn de tikken die je hoort.
Is de veer vol, dan slipt hij langs de wand van het veerhuis. Daarom kun je een automaat niet overwinden, ook niet met de kroon.
Die gangreserve verklaart waarom je horloge op maandagochtend vaak stilstaat. Leg je hem vrijdagavond weg, dan is een veer van 40 uur op zondag al leeg. Wil je meer weten over een specifiek uurwerk, kijk dan bij de Seiko NH35 of de Powermatic 80.
Spiekbriefje
| Term | In gewone woorden |
|---|---|
| Rotor | De halve schijf die meedraait met je pols en de veer opwindt |
| Hoofdveer | De opgerolde veer waar de energie in zit |
| Gangreserve | Hoe lang een volle veer het horloge laat lopen |
| Hacken | De secondewijzer stopt als je de tijd instelt |
| Schroefkroon | Een kroon die je vastdraait, voor betere waterdichtheid |
| Handopwinder | Een mechanisch horloge zonder rotor, dat je elke dag zelf opwindt |
Hij loopt niet (meer): wat nu?
Een automaat die stilstaat, is meestal gewoon leeg. Maar niet altijd. Zoek hieronder je klacht.
Hij staat stil na een paar dagen in de la Zelf op te lossen
Loopt hij wel, maar ineens veel te snel? Dan is er meestal iets anders aan de hand.
Hij loopt ineens minuten per dag voor Horlogemaker
En dan de klacht waar je niet zelf aan moet beginnen.
Hij stopt, ook na opwinden en dragen Horlogemaker
Meer klachten en oplossingen vind je in horloge loopt te langzaam of staat stil.
Hier stop ik en ga ik naar de horlogemaker
- De kroon draait door zonder dat er iets gebeurt, terwijl je uurwerk wel met de hand op te winden is.
- De kroon voelt los, scheef of krakerig aan.
- Er zit condens onder het glas.
- Hij stopt na een volle opwinding binnen een paar uur.
Een watch winder: nodig of niet?
Een watch winder is een doosje dat je horloge laat ronddraaien als je hem niet draagt. Handig, maar voor de meeste mensen niet nodig.
Handig als
- Je een horloge met maanstand of eeuwigdurende kalender hebt. Die opnieuw instellen is echt een klus.
- Je meerdere automaten afwisselt en geen zin hebt om steeds de tijd te zetten.
Niet nodig als
- Je één automaat hebt die je bijna elke dag draagt.
- Je horloge alleen tijd en datum heeft. Dan ben je in twee minuten weer klaar.
Koop je er toch een, let dan op het aantal omwentelingen per dag (vaak TPD genoemd) en op de draairichting. Wat jouw uurwerk nodig heeft, staat bij de fabrikant. Meer draaien is niet beter. Is de veer vol, dan slipt hij alleen maar.
Drie mythes over een automaat opwinden
Over opwinden gaan een paar hardnekkige verhalen rond. De eerste hoor ik het vaakst.
Dan die over schudden.
En de laatste, die de meeste schade oplevert.
Conclusie
Een automaat opwinden is twee minuten werk. Haal hem van je pols, draai rustig met de klok mee en tel tot een slag of 35. Zet daarna de tijd, en laat de datum ’s avonds met rust. Met af en toe een onderhoudsbeurt gaat je horloge zo nog jaren mee.
Mijn advies
Onthoud er drie dingen van: van je pols af, met de klok mee, en na negen uur ’s avonds niet aan de datum.
Hoe ik dit weet
Ik draag zelf automaten, waaronder mijn Orient Bambino met het F6724-uurwerk, dat je met de hand kunt opwinden en dat hackt. Voor de technische details heb ik de handleidingen van Seiko, Orient en ETA naast elkaar gelegd. Waar die verschillen, zoals bij het tijdvak voor de datum, kies ik de voorzichtige variant.
Lees verder
