Wat is een bezel: alles wat je moet weten

Pim Broekstra
GMT master pepsi bezel omslagfoto

Kijk eens naar de ring om het glas van je horloge. Grote kans dat je er nooit bij stilstaat. Toch is die ring, de bezel, een van de slimste onderdelen van een horloge. Hij beschermt het glas en bepaalt voor een groot deel hoe je horloge eruitziet. En als hij kan draaien, houdt hij je duiktijd bij, toont hij een tweede tijdzone of wijst hij je het zuiden. In dit artikel lees je welke soorten er zijn, hoe je ze gebruikt, welk materiaal het langst mooi blijft en hoe je een bezel onderhoudt.

Kort antwoord

De bezel is de ring rond het glas van je horloge. In het Nederlands heet hij ook lunette. Een vaste bezel beschermt het glas en is vooral design. Een draaibare bezel heeft een schaal waarmee je iets meet: verstreken minuten bij een duikhorloge, een tweede tijdzone bij een GMT of snelheid met een tachymeter. Keramiek blijft het langst mooi, aluminium is goedkoop en makkelijk te vervangen.

60minuten op de schaal van een duikbezel
120klikken per rondje bij de meeste duikers
24uur op de schaal van een GMT-bezel
1953de eerste bekende duikhorloges met een draaibare bezel

Wat is een bezel precies?

De bezel is de ring die bovenop de kast ligt en het glas omlijst. Het woord komt uit de sieradenwereld. Daar is een bezel de metalen rand die een edelsteen op zijn plek houdt. Bij een horloge doet de ring iets vergelijkbaars: hij zit om het glas heen en vangt klappen op. Hoe de bezel samen met het glas, de kroon en de pakkingen een kast vormt, lees je in mijn gids over de horlogekast.

Er zijn drie soorten, en die herken je snel:

  • Vaste bezel: zit vast en draait niet. Glad, geribbeld, met schroeven of met een schaal erop, zoals een tachymeter.
  • Draaibare bezel: draait rond, met een schaal om iets mee te meten. Dit is de bekende ring van duik- en GMT-horloges.
  • Interne bezel: een draaibare ring onder het glas, die je met een extra kroon of via de buitenring verdraait.

Zie je in een winkel of bij een merk het woord lunette staan, dan gaat het over hetzelfde onderdeel. Veel merken en Nederlandse winkels gebruiken dat woord, en ik ook in mijn reviews.

Waar is een bezel voor?

Een bezel heeft twee taken, en bij veel horloges allebei tegelijk.

Bescherming. De bezel steekt net boven het glas uit. Stoot je je pols tegen een deurpost, dan raakt meestal eerst de bezel de deurpost en niet het glas. Daarom hebben sport- en duikhorloges vaak een dikke, hoge bezel. Wil je weten hoe sterk het glas zelf is, lees dan alles over horlogeglas.

Meten. Met een schaal op de bezel wordt je horloge een stukje gereedschap. Je houdt verstreken tijd bij, leest een tweede tijdzone af of rekent een snelheid uit met een tachymeter.

Zo werkt de draaibare duikbezel van een Rolex Submariner
Figuur 1. De duikbezel van een Submariner: de driehoek gaat naar de minutenwijzer.

En dan is er nog het uiterlijk. Een bezel bepaalt voor een groot deel hoe een horloge eruitziet. Denk aan de rood-blauwe Pepsi-bezel van de Rolex GMT-Master, de achthoek met acht schroeven van de Audemars Piguet Royal Oak of de geribbelde ring van een Rolex Datejust. Allemaal herken je ze van een afstand, juist door de bezel.

Soorten bezels en waar ze voor dienen

Dit zijn de soorten die je het vaakst tegenkomt:

Soort Schaal Draait Waarvoor Voorbeeld
Duikbezel 0 tot 60 minuten Eén kant op, tegen de klok in Verstreken tijd bijhouden Rolex Submariner, Seiko 5 Sports
Aftelbezel 60 tot 0, aflopend Meestal beide kanten op Aftellen naar een moment Sport- en vliegeniershorloges
GMT-bezel 1 tot 24 uur Beide kanten op Tweede of derde tijdzone Rolex GMT-Master II
12-uursbezel 1 tot 12 uur Beide kanten op Simpele tweede tijdzone Veel veld- en reishorloges
Tachymeter Snelheid per uur Vast Snelheid over een bekende afstand Omega Speedmaster, Seiko Speedtimer
Kompasbezel N, O, Z en W Beide kanten op Richting bepalen met de zon Certina DS-X GMT
Sierbezel Geen Vast Bescherming en design Royal Oak, Rolex Explorer, Datejust
Overzicht van verschillende soorten bezels: duik, GMT, tachymeter en kompas
Figuur 2. De bekendste soorten bezels naast elkaar.

De duikbezel telt op. Je zet de driehoek bij de minutenwijzer en ziet daarna hoeveel minuten er voorbij zijn. Het is de bekendste draaibare bezel, en ook de bezel die je op veel horloges ziet die nooit onder water komen.

De aftelbezel werkt andersom. De getallen lopen af, zodat je ziet hoeveel minuten er nog over zijn tot een start of een deadline.

De GMT-bezel hoort bij een horloge met een extra wijzer die één keer per 24 uur rondgaat. Hoe je daarmee twee of drie tijdzones afleest, lees je in mijn beginnersgids over GMT-horloges. Een 12-uursbezel is de simpele variant: je draait hem zo dat de uurwijzer de tijd ergens anders aanwijst.

De tachymeter zit meestal op een chronograaf. Je start de stopwatch bij het begin van een kilometer en stopt hem aan het eind. De secondewijzer wijst dan op de schaal je snelheid aan. Op dezelfde manier bestaan er telemeters (afstand tot onweer) en pulsometers (hartslag). Die staan meestal op de wijzerplaat en niet op de bezel. Alle drie leg ik uit in mijn artikel over de tachymeter.

De kompasbezel heeft de windrichtingen erop. Samen met de uurwijzer en de zon vind je zo grofweg het zuiden. Hoe dat werkt, lees je in het volgende hoofdstuk.

De sierbezel meet niks, maar doet wel veel voor het uiterlijk. De achthoekige bezel met acht schroeven van de Audemars Piguet Royal Oak (1972) is een van de bekendste ontwerpen ooit. De geribbelde bezel van een Datejust vangt het licht. En de gladde stalen bezel van een Rolex Explorer laat juist de wijzerplaat spreken.

Zo gebruik je een bezel

De duikbezel als timer. Je hoeft niet te duiken om er iets aan te hebben. Zo gebruik je hem voor de parkeermeter, de oven of een vergadering:

  1. Draai de driehoek naar de minutenwijzerDraai de bezel tegen de klok in tot het lichtgevende punt of de driehoek precies bij de minutenwijzer staat.
  2. Laat de tijd lopenDe minutenwijzer schuift nu langs de schaal van de bezel.
  3. Lees afWijst de minutenwijzer naar de 20 op de bezel, dan zijn er 20 minuten voorbij. Ook als het intussen een heel uur later is geworden.

Pims tip: parkeer je voor 45 minuten? Zet de driehoek bij de minutenwijzer zodra je uitstapt. Staat de minutenwijzer bij de 45 op de bezel, dan is je tijd om. Geen app nodig.

De GMT-bezel. De GMT-wijzer wijst op de 24-uursschaal de tijd aan in je tweede tijdzone. Draai je de bezel, dan verschuift die tijd. Bij een Rolex GMT-Master II is één klik precies één uur. Zo stel je in een paar klikken een derde tijdzone in. Let wel op: staat de 24-uursschaal alleen op de bezel, dan ruil je je tweede tijdzone in voor de derde. Echt drie zones tegelijk heb je alleen als er ook een vaste 24-uursring op de wijzerplaat zit.

Losse rood-blauwe GMT-bezel met 24-uursschaal
Figuur 3. Een GMT-bezel: rood voor de dag, blauw voor de nacht.

De kompasbezel. Seiko en Certina leggen het in hun handleidingen zo uit, voor het noordelijk halfrond:

  1. Houd je horloge platMet de wijzerplaat naar boven.
  2. Richt de uurwijzer op de zonDraai het hele horloge tot de uurwijzer naar de zon wijst.
  3. Zoek het middenHet zuiden ligt precies tussen de uurwijzer en de 12. In de zomertijd neem je het midden tussen de uurwijzer en de 1.Vergeet je de zomertijd, dan zit je er een flink stuk naast.
  4. Draai de bezelZet de S van de bezel op dat midden. Nu wijzen N, O en W de andere richtingen aan.

Seiko zegt er eerlijk bij dat het een grove richting is. Gebruik het dus niet als enige kompas in de bergen. Op het zuidelijk halfrond werkt het omgekeerd: daar zet je de N op het midden.

De tachymeter werkt alleen samen met een chronograaf en over een bekende afstand. Het rekenvoorbeeld staat in alles over de tachymeter.

Eén kant op of beide kanten: draairichting en klikken

Pak een duikhorloge en draai aan de bezel. Met de klok mee gaat niet. Dat is geen fout maar een veiligheidsmaatregel. Stoot een duiker zijn bezel per ongeluk aan, dan kan die alleen zo verschuiven dat hij méér verstreken tijd aangeeft. De duiker denkt dan dat hij langer onder water is dan echt, en gaat eerder naar boven. Andersom zou gevaarlijk zijn.

De norm voor duikhorloges, ISO 6425*, schrijft dit ook voor: een duikhorloge moet een manier hebben om de duiktijd per minuut af te lezen, en die moet beschermd zijn tegen per ongeluk verdraaien. In de praktijk is dat bijna altijd een bezel die maar één kant op draait.

* ISO 6425: de internationale norm voor duikhorloges, met strengere eisen dan voor een gewoon waterdicht horloge.

Eén kant op

  • Duikhorloges en duikerslooks
  • Kan niet per ongeluk de verkeerde kant op
  • Altijd met klikken
  • Voorbeeld: Rolex Submariner, Seiko 5 Sports

Beide kanten op

  • GMT-, 12-uurs-, kompas- en aftelbezels
  • Sneller instellen, ook terugdraaien kan
  • Met of zonder klikken
  • Voorbeeld: Rolex GMT-Master II

Hoeveel klikken een bezel per rondje maakt, zegt iets over hoe nauwkeurig je hem instelt:

  • 120 klikken: één klik is een halve minuut. De standaard bij de meeste duikhorloges, ook bij de Seiko 5 Sports.
  • 60 klikken: één klik is een minuut. Iets grover, maar wel duidelijk.
  • 24 klikken: één klik is een uur. Ideaal voor een GMT-bezel. Rolex stapte daarop over toen de GMT-Master II in 2005 een keramische bezel kreeg. Daarvoor klikte ook die 120 keer.
  • Geen klikken: een frictiebezel blijft staan door wrijving. Veel duikhorloges uit de jaren vijftig en zestig werkten nog zo, en draaiden beide kanten op.

Een paar fabrikanten zijn nog een stap verder gegaan. Bij de IWC Aquatimer zit de duikschaal onder het glas, beschermd tegen krassen. Je draait hem met de buitenring, en dankzij het SafeDive-systeem draait de binnenring alleen tegen de klok in mee. En bij de Rolex Sky-Dweller en Yacht-Master II is de bezel zelfs een bedieningsknop: met de Ring Command-bezel kies je welke functie je met de kroon instelt.

Materialen: aluminium, keramiek en meer

Het materiaal van de bezel, of van de inleg met de schaal erop, bepaalt hoe hij er na een paar jaar uitziet.

Materiaal Krassen Kleur na jaren Breekt? Vervangen Voorbeeld
Aluminium Krast snel Vervaagt door zon en zout Nee, deukt hooguit Goedkoop Seiko 5 Sports, oudere Submariner
Keramiek Krast bijna niet Blijft gelijk Kan barsten bij een harde klap Duurder Rolex Cerachrom, Omega Seamaster Diver 300M, Longines HydroConquest
Staal Krast, wel te polijsten Blijft gelijk Nee Meestal de hele bezel Rolex Explorer, Audemars Piguet Royal Oak
Saffier of glas Krast bijna niet Blijft gelijk, lume kan eronder Kan breken Middelduur Tissot Seastar 1000, veel Seiko-mods
Goud Zacht, krast Blijft gelijk Nee Duur Rolex Datejust met geribbelde bezel
Brons Krast Krijgt patina, en dat is de bedoeling Nee Middelduur Bronzen duikhorloges
Bezels van aluminium, keramiek, staal en brons naast elkaar
Figuur 4. Hetzelfde onderdeel, heel verschillende materialen.

Aluminium was tot de jaren 2000 de standaard, ook bij Rolex. Het krast snel en vervaagt in de zon, maar veel liefhebbers vinden dat juist mooi. Een verbleekte Pepsi-bezel heet bij verzamelaars een “fade”, en die maakt een vintage horloge soms meer waard.

Keramiek nam het daarna over. Rolex bracht zijn keramische bezel, Cerachrom, in 2005 op de GMT-Master II. Omega ging in 2009 nog een stap verder met de Seamaster Planet Ocean Liquidmetal*, het eerste horloge dat keramiek en Liquidmetal combineerde. De huidige Seamaster Diver 300M heeft een keramische bezel met een schaal van wit email of Ceragold. Ook in de middenklasse is keramiek nu gewoon. In mijn review van de Longines HydroConquest zie je wat het verschil is met de oude aluminium ring.

* Liquidmetal: een metaallegering die heel hard is en in een vorm gegoten kan worden, zodat de cijfers in de keramiek zelf zitten.

Saffier of glas als inleg geeft diepte, en je kunt er lichtgevende verf onder zetten zodat de hele schaal in het donker oplicht. De Tissot Seastar 1000 heeft zo’n glazen inleg.

Let op: keramiek krast bijna niet, maar het is niet onbreekbaar. Laat je je horloge op een stenen vloer vallen, dan kan een keramische bezel barsten of afschilferen. Aluminium deukt dan hooguit.

Iconische horloges met een bezel

Deze horloges zijn bekend geworden, voor een groot deel dankzij hun bezel:

Horloge De bezel Waarom bekend
Audemars Piguet Royal Oak Achthoek met acht schroeven Sinds 1972 het voorbeeld van een sportief luxehorloge met stalen band
Blancpain Fifty Fathoms Draaibare duikbezel Een van de eerste echte duikhorloges, uit 1953
Rolex Submariner Duikbezel, één kant op, keramiek Het duikhorloge waar alle andere aan worden gemeten
Rolex GMT-Master II 24-uursbezel, vaak in twee kleuren De Pepsi-bezel in rood en blauw is een icoon
Omega Seamaster Diver 300M Keramiek met golvende rand Het horloge van James Bond
Omega Speedmaster Tachymeter op de bezel De chronograaf die mee naar de maan ging
Oris Divers Sixty-Five Duikbezel in retrostijl Het uiterlijk van een duiker uit de jaren zestig, als nieuw horloge
Seiko SKX007 Duikbezel van aluminium Cultduiker, en de basis van talloze Seiko-mods
Rolex Submariner met zwarte duikbezel
Figuur 5. De Submariner, het voorbeeld voor bijna elke duikbezel.

Zo’n bezel hoeft geen duizenden euro’s te kosten. Een paar horloges die ik zelf heb getest:

Vind je de Pepsi-bezel van de GMT-Master mooi, maar niet voor die prijs? Dan is een Seiko-mod een optie. Daarover lees je meer in de wondere wereld van Seiko-mods.

Onderhoud en bezel vervangen

Een draaibare bezel heeft weinig nodig. Zijn grootste vijanden zijn zand en zout. Die kruipen onder de ring en maken het klikken stroef. Na een dag op het strand of in zee doe je daarom dit:

  1. Check de kroonZit de kroon helemaal dicht? Een schroefkroon moet vastgedraaid zijn.
  2. Spoel af met lauw kraanwaterHoud je horloge even onder de kraan en draai de bezel een paar keer rond. Zo spoel je zand en zout eronder vandaan.Doe dit alleen met een horloge dat minstens 10 bar waterdicht is.
  3. Dep droogMet een zachte doek. Laat hem daarna even liggen.

Hoe je de rest van je horloge schoon krijgt, lees je in je horloge schoonmaken.

Mythe“Een draaibare bezel maakt je horloge minder waterdicht.”
Zo zit hetBij de meeste horloges zit de draaibare bezel buiten de waterafdichting. De pakkingen die het water tegenhouden, zitten bij het glas, de kroon en de achterkant. Een stroeve bezel is dus vooral vuil, geen lek.

Dat betekent niet dat je de waterdichtheid kunt vergeten. Pakkingen drogen uit, ook als de bezel nog soepel draait. Wat de waarden op je horloge betekenen, lees je in waterdichtheid bij horloges. En zie je toch een waas onder het glas, lees dan vocht in je horloge.

Een inleg vervangen. De schaal zit meestal op een losse inleg, die met lijm of een klemring in de bezel zit. Bij een Seiko-duiker is een nieuwe aluminium of keramische inleg goedkoop: bij bekende modleveranciers kost hij zo’n 30 tot 80 euro, een saffieren inleg met lume iets meer. Bij een luxehorloge gaat de bezel vaak in zijn geheel naar de servicedienst van het merk, en dan is het een stuk duurder. Een gekraste stalen bezel kan een horlogemaker meestal weer polijsten.

Hier stop ik en ga ik naar de horlogemaker

  • De bezel draait niet meer, of draait ineens beide kanten op terwijl hij één kant op hoort te gaan.
  • De klikken zijn weg of de bezel zit los.
  • De inleg zit los of er zit een barst in de keramiek.
  • Je wilt een bezel laten vervangen op een horloge met waarde.

Een bezel eraf wrikken zonder het juiste gereedschap levert bijna altijd krassen op de kast op.

Veelgemaakte fouten

Deze fouten zie ik het vaakst:

Veelgemaakte fouten

De bezel niet afspoelen na zee of zwembadSpoel af met kraanwater en draai de bezel een paar keer rond. Zout en zand maken hem anders stroef.
Denken dat je bezel kapot is omdat hij niet draaitVeel bezels zijn vast. Een tachymeter of een sierbezel hoort niet te draaien.
Een duikbezel met de klok mee forcerenEen duikbezel draait maar één kant op, tegen de klok in. Forceren breekt de klikveer.
Keramiek als onbreekbaar zienHet krast bijna niet, maar kan barsten bij een val. Voorzichtig op harde vloeren.
De zomertijd vergeten bij de kompasbezelNeem in de zomer het midden tussen de uurwijzer en de 1, niet de 12.
Zelf een inleg eruit wrikken met een mesjeGebruik een bezelwipper of laat het een horlogemaker doen.

Conclusie

Een bezel is meer dan een randje om het glas. Hij beschermt je horloge, bepaalt hoe het eruitziet en kan van een gewoon horloge een stukje gereedschap maken. Een duikbezel is de handigste voor elke dag, omdat je er alles mee timet. Een GMT-bezel is ideaal als je veel reist of met het buitenland werkt.

Mijn oordeel

Wil je een bezel die er over tien jaar nog net zo uitziet als nu, kies dan keramiek. Vind je een beetje slijtage juist mooi, dan heeft aluminium meer karakter, en is hij ook makkelijk te vervangen. En wat je ook kiest: gebruik hem. Een bezel die nooit draait, is zonde.

Hoe ik dit weet

De werking van de duik-, GMT- en kompasbezel heb ik nagelopen in de handleidingen van Seiko en Certina en bij Rolex, Omega en IWC. Wat een duikbezel moet kunnen, komt uit de duikhorlogenorm ISO 6425. De jaartallen van Cerachrom en Liquidmetal komen van Rolex, Omega en de Swatch Group.

De voorbeelden uit de middenklasse komen uit mijn eigen reviews van de Seiko 5 Sports, Tissot Seastar, Longines HydroConquest en Seiko Speedtimer. Zelf draag ik een Seiko-mod met een Pepsi-bezel.