Inhoudsopgave
Op bijna elke sportieve chronograaf staat hij: een ring met cijfers als 60, 100, 200 en 400. Dat is een tachymeter. Veel dragers weten niet wat hij doet, en eerlijk gezegd gebruiken weinig mensen hem nog. Toch is het een slim stukje rekenwerk, en als je het eenmaal snapt, kijk je anders naar je horloge.
Kort antwoord
Een tachymeter is een schaal waarmee je met de chronograaf snelheid uitrekent. Je meet hoe lang je over precies 1 kilometer doet, en de secondewijzer wijst dan je gemiddelde snelheid per uur aan. Hij werkt alleen als het sneller gaat dan 60 per uur.
Wat is een tachymeter?
Een tachymeter is een rekenschaal. Hij zit op de bezel, de ring rond het glas, of op de rehaut, de schuine rand tussen wijzerplaat en glas. Het woord komt uit het Grieks: tachos is snelheid, metron is maat.
Op zichzelf doet de schaal niks. Je hebt er een chronograaf bij nodig, een horloge met een stopwatch. De grote secondewijzer van die stopwatch wijst op de schaal je uitkomst aan.
Spiekbriefje
| Term | In gewone woorden |
|---|---|
| Tachymeter | Schaal waarmee je snelheid uitrekent over een vaste afstand |
| Chronograaf | Horloge met een ingebouwde stopwatch |
| Bezel | De ring rond het glas |
| Rehaut | De schuine rand tussen wijzerplaat en glas, ook wel flange |
| Telemeter | Schaal die afstand meet via het geluid, bijvoorbeeld van onweer |
| Pulsmeter | Schaal die de hartslag per minuut aangeeft |
De som achter de tachymeter
De hele schaal draait om één sommetje: 3600 gedeeld door het aantal seconden. Een uur heeft 3600 seconden. Doe je 30 seconden over een kilometer, dan haal je er 120 in een uur.
Die som staat al op de ring gedrukt. Daarom zijn de cijfers ook niet gelijk verdeeld: dicht bij het begin liggen ze ver uit elkaar, verderop steeds dichter op elkaar.
Het werkt niet alleen met kilometers. Meet je in mijlen, dan krijg je mijl per uur. En het hoeft niet eens om afstand te gaan. Doe je in een fabriek 45 seconden over één product, dan wijst de schaal 80 aan: 80 stuks per uur. Daar werd hij vroeger ook echt voor gebruikt. Omega noemde de schaal op de eerste Speedmaster niet voor niks een Tacho-Productometer.
Zo gebruik je hem, stap voor stap
- Zet de chronograaf op nulDruk op de onderste knop, zodat de grote secondewijzer bovenaan staat.
- Kies een vaste afstandPrecies 1 kilometer. Langs de snelweg staat elke 100 meter een hectometerpaaltje, dus tien paaltjes is een kilometer.
- Start bij het eerste paaltjeDruk op de bovenste knop als je het begin passeert. Rij er met vaart langs, niet vanuit stilstand.
- Stop na precies 1 kilometerDruk weer op de bovenste knop.
- Lees af waar de wijzer staatHet getal op de schaal is je gemiddelde snelheid in kilometers per uur.
Let op: laat het meten over aan je passagier. Wie rijdt, kijkt naar de weg en niet naar zijn horloge.
Hier schiet de tachymeter tekort
De schaal stopt bij 60. Doe je langer dan een minuut over je kilometer, dan loopt de wijzer de schaal af en heb je er niks aan. En dat is precies waar de meeste mensen zich bewegen.
Rechtzetting: in mijn eerste versie schreef ik dat de tachymeter handig is voor hardlopen en fietsen. Dat klopt niet. Een hardloper doet zo’n vijf minuten over een kilometer, een fietser een minuut of twee. Allebei ver buiten de schaal.
Wil je hem toch gebruiken als loper? Meet dan geen kilometer maar 100 meter, en deel de uitkomst door 10. Loop je 100 meter in 20 seconden, dan wijst de schaal 180 aan. Dat is 18 kilometer per uur.
Verder heb je altijd een bekende afstand nodig. Zonder die afstand is de schaal waardeloos. En de cijfers zijn klein, zeker op een drukke wijzerplaat. Met een telefoon met gps ben je sneller en preciezer klaar. Maar dat is natuurlijk niet het punt.
Op de bezel of op de rehaut
Er zijn twee plekken waar de schaal kan zitten. Op de bezel is hij groot en goed te lezen, maar hij kan krassen en slijten. Op de rehaut zit hij veilig onder het glas, maar dan is hij kleiner en lastiger af te lezen. Meer over de onderdelen van een kast lees je in mijn gids over de horlogekast.
Rechtzetting: in mijn eerste versie schreef ik dat de Omega Speedmaster Professional zijn tachymeter op de rand van de wijzerplaat heeft. Dat klopt niet. Die zit op de bezel. Volgens Omega was de Speedmaster in 1957 zelfs de eerste chronograaf met de tachymeter op de bezel.
Tachymeter, telemeter of pulsmeter?
De tachymeter is niet de enige rekenschaal op een chronograaf. Vooral op oudere modellen kom je er nog een paar tegen. Ze werken allemaal op dezelfde manier: start de chronograaf, stop hem, lees af. Alleen meten ze iets anders.
| Schaal | Wat je meet | Hoe | Voor wie |
|---|---|---|---|
| Tachymeter | Snelheid | Start en stop over een vaste afstand | Coureurs, ingenieurs |
| Telemeter | Afstand | Start bij een lichtflits, stop bij de knal of de donder | Militairen, en iedereen die wil weten hoe ver het onweer is |
| Pulsmeter | Hartslag | Start, tel een vast aantal slagen (vaak 30) en stop | Artsen |
| Rekenliniaal | Van alles | Draai de bezel tegen de wijzerplaat, zoals bij de Breitling Navitimer | Piloten |
Bekende horloges met een tachymeter
Een paar chronografen hebben de tachymeter beroemd gemaakt. Ze komen alle drie uit de racerij of de ruimtevaart, en dat zie je terug in het ontwerp.
| Horloge | Sinds | Waar zit de schaal | Waarom bekend |
|---|---|---|---|
| Omega Speedmaster | 1957 | Bezel | Het horloge dat mee naar de maan ging |
| TAG Heuer Carrera | 1963 | Rehaut, bij de moderne versies | Vernoemd naar een beruchte race in Mexico |
| Rolex Daytona | 1963 | Bezel | Vernoemd naar het circuit van Daytona Beach |
| Seiko Speedtimer | Huidige versie sinds 2021 | Bezel | De betaalbare manier om dit gevoel om je pols te hebben |
De Daytona van acteur Paul Newman werd in 2017 geveild en was toen het duurste polshorloge ooit op een veiling. Wat andere Rolexen opbrengen, lees je bij de duurste Rolex-horloges.
Je hoeft gelukkig geen Daytona te kopen voor een tachymeter. De Seiko Speedtimer die ik heb getest, heeft een duidelijke schaal op de bezel. Lees mijn review van de Seiko Speedtimer. Zoek je iets goedkopers, kijk dan bij de chronografen in mijn lijst met de beste horloges onder 200 euro.
Waarom zit hij er nog op?
Eerlijk is eerlijk: bijna niemand meet nog zijn snelheid met een horloge. Toch verdwijnt de tachymeter niet. Hij hoort bij het gezicht van een sportieve chronograaf, net als de tellers en de drukknoppen. Haal hem weg en een Speedmaster of Daytona is ineens een ander horloge.
Ik vind dat helemaal prima. Een tachymeter vertelt waar zo’n horloge vandaan komt: uit een tijd waarin coureurs hun rondetijden met de hand omrekenden. Dat verhaal draag je mee, ook als je hem nooit gebruikt.
Eén misverstand moet ik nog even rechtzetten.
Conclusie
Een tachymeter is een slimme rekenschaal uit de tijd van stopwatches en circuits. Je meet hoe lang je over een kilometer doet, en de schaal rekent het om naar snelheid per uur. Boven de 60 werkt hij prima, daaronder heb je er niks aan. Vandaag is hij vooral een stukje geschiedenis om je pols, en daar is niks mis mee.
Mijn oordeel
Koop een chronograaf met een tachymeter omdat je het mooi vindt, niet omdat je hem nodig hebt. Maar weet wel hoe hij werkt. Het is een leuk trucje voor op de snelweg, als passagier.
Hoe ik dit weet
De rekenvoorbeelden heb ik zelf nagerekend. De jaartallen en de plek van de schaal heb ik nagezocht in de archieven van veilinghuizen en bij de merken. Hoe zo’n schaal in het echt afleest, weet ik van de Seiko Speedtimer die ik voor mijn review heb gedragen.