GMT-horloge: zo werkt die vierde wijzer

Pim Broekstra
Rolex GMT-master om pols

Je ziet hem op veel sporthorloges: een vierde wijzer, vaak in een felle kleur, met een pijltje aan het eind. Dat is de GMT-wijzer. Hij laat je twee tijdzones tegelijk zien. Klinkt simpel, maar er zijn een paar soorten GMT’s, en welke je kiest maakt op reis echt verschil.

Kort antwoord

Een GMT-horloge toont twee tijdzones tegelijk. Naast de gewone wijzers heeft hij een extra wijzer die één keer per 24 uur rondgaat. Die lees je af op een 24-uursring of een 24-uursbezel. Handig op reis, en voor iedereen die vaak met het buitenland belt.

Waar staat GMT voor?

GMT staat voor Greenwich Mean Time: de tijd op de nulmeridiaan, die door het observatorium van Greenwich in Londen loopt. Lange tijd was dat het ijkpunt voor alle tijdzones ter wereld, vooral in de scheepvaart.

Officieel is de wereldtijd tegenwoordig UTC, en die wordt bijgehouden met atoomklokken. In het dagelijks leven scheelt dat een fractie van een seconde. In de horlogewereld is “GMT” gewoon de naam gebleven voor een horloge met een tweede tijdzone.

Spiekbriefje

Term In gewone woorden
GMT Greenwich Mean Time, de oude wereldtijd. Ook de naam voor een horloge met een tweede tijdzone
UTC De officiële wereldtijd van nu
Zulu-tijd Hoe piloten en militairen UTC noemen
GMT-wijzer De extra wijzer die één keer per 24 uur rondgaat
Flyer GMT waarbij je de uurwijzer los verzet
Caller GMT waarbij je de GMT-wijzer los verzet

Zo lees je een GMT horloge af

De uur- en minutenwijzer werken zoals altijd. Ze geven de tijd waar je nu bent. De GMT-wijzer gaat één keer per 24 uur rond in plaats van twee keer, en wijst je tweede tijdzone aan op een ring met de getallen 1 tot en met 24. Die ring zit op de wijzerplaat of op de bezel.

GMT horloge aflezen uitleg

Een voorbeeld. Je zit in New York en het is daar 10:10. Thuis in Amsterdam is het zes uur later. De uurwijzer staat op 10, de GMT-wijzer wijst op de 24-uursring naar 16. Thuis is het dus tien over vier ’s middags. De minuten zijn in beide zones hetzelfde, alleen het uur verschilt.

Pims tip: veel GMT’s hebben een ring met een licht en een donker deel. Licht is dag, donker is nacht. Zo zie je in één oogopslag of je thuis iemand wakker belt.

GMT of 24-uurshorloge?

Ze lijken op elkaar, want allebei hebben ze een 24-uursschaal. Maar ze doen iets anders.

24-uurshorloge

  • Eén tijdzone, maar dan in 24 uur
  • De uurwijzer gaat één keer per dag rond
  • Bedoeld voor plekken waar je dag en nacht niet ziet, zoals de poolgebieden

GMT-horloge

  • Twee tijdzones
  • Gewone wijzerplaat van 12 uur, plus een extra 24-uurswijzer
  • Bedoeld voor reizigers en piloten

Het verschil in één zin: een 24-uurshorloge laat één tijd anders zien, een GMT voegt een tijdzone toe.

Flyer, caller of dual time

Hier zit het verschil dat je pas merkt als je hem gebruikt. Bij elke GMT kun je één wijzer los verzetten, zonder dat het horloge stopt. Welke wijzer dat is, bepaalt voor wie hij handig is.

Flyer vs caller gmt horloge
Soort Wat verzet je los? Handig voor Voorbeelden
Flyer De uurwijzer, per uur Wie veel reist: na de landing zet je met een paar klikken de lokale tijd Rolex GMT-Master II, Tudor Black Bay GMT
Caller De GMT-wijzer, per uur Wie thuis is en vaak met een andere tijdzone belt De meeste betaalbare GMT’s, met een Seiko NH34 of 4R34 of een ETA 2893-2
Dual time Een aparte kleine wijzerplaat Wie het overzichtelijk wil, vaak op nette horloges Klassieke dresswatches met een tweede tijd

Een flyer is fijner op reis, maar het uurwerk is ingewikkelder en dus duurder. Een caller kom je veel meer tegen in de lagere prijsklassen. De NH34 van Seiko is bijvoorbeeld de GMT-versie van de bekende NH35, en zit in veel betaalbare GMT’s.

Zo stel je een GMT in

  1. Kies je thuisbasisMeestal je thuisstad. Reis je veel, of werk je met piloten of internationale teams, dan kun je ook UTC nemen.
  2. Zet thuis eerst de tijd gelijkTrek de kroon naar de laatste stand en zet de tijd. Thuis staan uurwijzer en GMT-wijzer op dezelfde tijd.
  3. Check de 24 uurIs het 18:00, dan moet de GMT-wijzer op 18 staan en niet op 6. Staat hij verkeerd, draai dan twaalf uur door.
  4. Op reis bij een flyerKroon naar de eerste stand en laat de uurwijzer per uur verspringen naar de lokale tijd. De GMT-wijzer blijft op thuis staan.
  5. Op reis bij een callerZet de lokale tijd in de laatste stand. De GMT-wijzer schuift dan mee, dus zet je hem daarna in de eerste stand per uur terug op je thuistijd.

Hoe de kroonstanden bij jouw horloge precies werken, staat in de handleiding. Meer over tijd en datum instellen in het algemeen lees je in tijd en datum van je horloge instellen.

Londen1 uur vroeger dan Amsterdam
New York6 uur vroeger
Dubai3 uur later
Tokio8 uur later

De verschillen hierboven gelden in de winter. Niet elk land wisselt op dezelfde dag naar zomertijd, dus een paar weken per jaar kan het een uur schelen.

Een derde tijdzone met de bezel

Heeft je GMT een draaibare 24-uursbezel, dan kun je er een derde tijdzone bij nemen. Draai de bezel zo dat de GMT-wijzer de tijd van die derde plek aanwijst. Met de klok mee draaien is vroeger, tegen de klok in is later. Bij de meeste GMT’s is één klik één uur.

Draaibare bezel met derde tijdzone

Er zit wel een addertje onder het gras. Staat de 24-uursschaal alleen op de bezel, dan lees je je tweede tijdzone niet meer af zodra je de bezel verdraait. Echt drie zones tegelijk heb je alleen als er ook een vaste 24-uursring op de wijzerplaat zit, zoals in de tekening hierboven.

Bekende GMT-horloges

De GMT is groot geworden in de luchtvaart, en dat zie je nog steeds terug bij de bekendste modellen.

Horloge Sinds Soort Waarom bekend
Rolex GMT-Master 1954 Flyer (sinds de GMT-Master II) Gemaakt voor de piloten van Pan Am. De rood-blauwe “Pepsi”-bezel is een icoon
Tudor Black Bay GMT 2018 Flyer Dezelfde sfeer als de Rolex, voor een stuk minder
Grand Seiko GMT Diverse modellen Flyer Japanse afwerking op het hoogste niveau
Seiko 5 Sports GMT 2022 Caller Maakte de mechanische GMT echt betaalbaar

De GMT-Master II met Pepsi-bezel staat ook in mijn lijst met de mooiste Rolexen van dit moment. En hij is een van de populairste voorbeelden voor Seiko-mods. Daarover lees je meer in de wondere wereld van Seiko-mods.

Een GMT hoeft niet duur te zijn. In mijn toplijsten staan er een paar die ik zelf goed vind. Onder 200 euro de Timex Q Continental GMT, in de beste horloges onder 200 euro. Onder 500 euro staat de Timex Expedition Pioneer GMT op nummer 1 in de beste horloges onder 500 euro. En in de beste horloges onder 1000 euro vind je de Timex Deepwater Meridian GMT en de Citizen Promaster Air GMT.

Iconische GMT horloges

Drie misverstanden over GMT's

Over GMT’s hoor ik steeds dezelfde dingen. Dit is de eerste.

Mythe“Met een GMT volg je altijd drie tijdzones.”
Zo zit hetTwee zones heb je altijd. Een derde lukt alleen met een draaibare bezel, en dan nog alleen echt als er ook een vaste 24-uursring op de wijzerplaat zit. Anders ruil je je tweede zone in voor de derde zolang de bezel verdraaid staat.

Dan die over de bezel.

Mythe“Elke GMT heeft een draaibare bezel.”
Zo zit hetNee. Veel GMT’s hebben een vaste bezel, of de 24-uursschaal alleen op de wijzerplaat. Bij nette GMT’s zit de tweede tijd soms zelfs op een aparte kleine wijzerplaat.

En de laatste.

Mythe“GMT en UTC zijn precies hetzelfde.”
Zo zit hetBijna. GMT is gebaseerd op de stand van de zon, UTC op atoomklokken. Het verschil is kleiner dan een seconde, dus voor je horloge maakt het niks uit.

Een GMT is een van de handigste complicaties die er is. Je ziet twee tijdzones tegelijk, en met de juiste bezel zelfs drie. Strikt genomen doet je telefoon het ook. Maar een GMT-wijzer die naar huis wijst, voelt op reis toch anders dan een app.

Mijn oordeel

Reis je veel, kies dan een flyer. Zit je vooral thuis en bel je met het buitenland, dan is een caller prima, en een stuk goedkoper.

Hoe ik dit weet

De werking heb ik nagelopen in de handleidingen van Rolex, Tudor, Seiko en ETA. De tijdverschillen heb ik gecontroleerd voor de winter. Zelf draag ik een Seiko-mod met een Pepsi-bezel, dus ik weet hoe het is om naar die twee kleuren te kijken.