Tijd en datum instellen klinkt als het simpelste klusje dat er is. Kroon eruit, draaien, klaar. Toch gaan er juist hier datummechanismen kapot. Niet omdat het moeilijk is, maar omdat bijna niemand weet dat je de datum op sommige uren beter met rust laat. In dit artikel lees je waarom, in welke volgorde je het doet en wat er per soort horloge anders is.
Kort antwoord
Verzet de datum nooit als de wijzers tussen ongeveer 21:00 en 03:00 staan. Dan is het datummechaniek bezig. Zet de wijzers eerst op 6:00, zet de datum op gisteren, draai de wijzers vooruit tot de datum verspringt en zet daarna de juiste tijd. Zo kan er niks misgaan.
De standen van je kroon
Bij de meeste horloges met een datum heeft de kroon drie standen. Elke klik naar buiten geeft hem een andere taak.
Heeft je horloge geen datum, dan heeft de kroon maar twee standen: opwinden en tijd. Oudere en goedkopere uurwerken hebben soms geen snelle datumverzetting. Dan verzet je de datum door de wijzers rond te draaien, twee keer rond per dag.
Let op: heeft je horloge een schroefkroon, zoals de meeste duikhorloges? Draai hem dan eerst tegen de klok in los. Na het instellen druk je hem licht in en draai je hem met de klok mee weer vast, zonder te forceren. Vergeet je dat, dan is je horloge niet meer waterdicht. Lees meer in waterdichtheid bij horloges.
De danger zone: waarom de datum niet altijd mag
De datum springt niet in één klap om middernacht. Het is een proces. Vanaf ongeveer 21:00 grijpt een tandwieltje in op de datumschijf en spant een veertje. Rond middernacht duwt een hefboompje de schijf een dag verder. Pas daarna laat alles weer los.
Draai je in die uren aan de snelle datumverzetting, dan duw je twee kanten tegelijk tegen hetzelfde onderdeel. Vergelijk het met schakelen in een auto zonder de koppeling in te trappen. Het gaat misschien een paar keer goed, maar uiteindelijk slijten tandjes, breekt een heveltje of blijft de datum hangen.
Hoe groot is die zone precies? Seiko zegt in zijn handleidingen: verzet de datum niet tussen 21:00 en 01:00. De datum wisselt normaal tussen ongeveer 23:45 en 00:30. Andere merken houden wat ruimere tijden aan. De regel van 21:00 tot 03:00 is de veilige marge die voor bijna elk horloge werkt.
Tijd en datum instellen: stappenplan
Dit werkt voor bijna elk analoog horloge met een datum, mechanisch of quartz.
Wat heb je nodig
- Een klok die klopt: je telefoon is prima.
- Een rustige plek: aan tafel, niet boven een tegelvloer.
- De handleiding: handig bij dag en datum, GMT of maanstand.
- Kroon vrijmakenHeb je een schroefkroon, draai die eerst los. Trek de kroon naar stand 2.
- Wijzers op 6:00Draai de wijzers naar zes uur. Dan zit je ver buiten de danger zone, wat de tijd ook was.
- Datum op gisterenDuw de kroon naar stand 1 en draai tot de datum van gisteren in het venster staat.Bij dag en datum: zet de dag ook op gisteren.
- Vooruit door middernachtTrek de kroon naar stand 2 en draai de wijzers vooruit tot de datum naar vandaag springt. Nu weet je zeker dat het horloge na middernacht staat, dus in de ochtend.
- Juiste tijd zettenDraai verder vooruit naar de juiste tijd. Is het middag of avond, draai dan een extra keer twaalf uur door. Bij een mechanisch horloge zet je de minutenwijzer eerst een paar minuten terug en draai je hem dan rustig vooruit naar de juiste minuut. Zo vang je de speling in de tandwielen op. Bij quartz doe je het andersom, zie de tabel hieronder.
- Gelijkzetten en vastzettenDruk de kroon in op het moment dat je klok de hele minuut aangeeft. Draai een schroefkroon weer vast.
Pims tip: wil je op de seconde gelijk? Trek de kroon naar stand 2 als de secondewijzer op twaalf staat. Bij de meeste horloges stopt hij dan. Druk de kroon pas in als je klok de volgende hele minuut aangeeft.
Na een maand met 30 dagen, of na februari, springt je horloge naar 31 of 29 in plaats van 1. Zet dan in stand 1 de datum een paar dagen vooruit tot je bij 1 bent. Doe dat buiten de danger zone.
Wat er per soort horloge anders is
De basis blijft hetzelfde. Dit zijn de verschillen.
| Soort horloge | Waar je op let |
|---|---|
| Automaat | Werkt het stappenplan precies zoals hierboven. Stond hij stil, wind hem dan eerst op. Zie een automatisch horloge opwinden. |
| Automaat zonder hacken | De secondewijzer loopt door, zoals bij de Seiko 7S26. Zet de minutenwijzer net voorbij de goede minuut en druk de kroon in als de secondewijzer op twaalf staat. |
| Handopwind | Meestal zonder datum. Wind hem eerst op in stand 0, en zet daarna in stand 1 de tijd. |
| Quartz | Dezelfde danger zone en dezelfde volgorde. Zet de minutenwijzer een paar minuten voorbij en draai hem dan terug, dat adviseert Grand Seiko voor quartz. |
| Dag en datum | In stand 1 draai je vaak de ene kant op voor de datum en de andere kant op voor de dag. Sommige horloges hebben de dag in twee talen; draai dan door tot je de goede taal hebt. |
| Chronograaf | Zet de stopwatch eerst stil en op nul. Daarna stel je de tijd in zoals altijd. Zie wat is een chronograaf. |
| GMT | Er is een extra wijzer voor een tweede tijdzone, met een eigen stand of manier van instellen. Zie de GMT-beginnersgids. |
| Maanstand | Ook de maanstand heeft uren waarin je hem beter niet verzet. Pak hier echt de handleiding bij. |
| Digitaal en smartwatch | Geen tandwielen, dus geen danger zone. Je stelt in met knopjes, zoals bij een Casio F91W, of via de app. Een smartwatch zet zichzelf gelijk. |
Meer over de twee grote soorten lees je in automatische horloges en quartz horloges.
Mag je de wijzers terugdraaien?
Ja, meestal wel. Een paar minuten terug om de tijd te corrigeren kan bij vrijwel elk horloge geen kwaad. Seiko en Grand Seiko schrijven het zelfs voor als laatste stapje bij het gelijkzetten.
Het risico zit alleen in één situatie: terugdraaien terwijl de datum net wil verspringen. Dan draai je tegen het hefboompje in dat de datum wil duwen. Draai daarom niet terug als je wijzers tussen 21:00 en 03:00 staan. Wil je daar iets corrigeren, ga dan vooruit, of zet eerst de wijzers op 6:00 en begin opnieuw.
Als het toch misgaat
Drie klachten die ik vaak hoor, en wat je eraan doet.
De datum springt om 12 uur ’s middags Zelf op te lossen
Een tweede klacht:
De dag staat in de verkeerde taal Zelf op te lossen
En de vervelendste:
De datum blijft hangen of verspringt halverwege Horlogemaker
Loopt je horloge niet goed in plaats van alleen de datum, lees dan als je horloge te langzaam loopt of stilstaat.
Veelgemaakte fouten
Veelgemaakte fouten
Hier stop ik en ga ik naar de horlogemaker
- De kroon draait door zonder dat er iets gebeurt.
- De kroon gaat niet meer in of niet meer uit.
- De datum blijft na een paar dagen nog steeds hangen.
- Je voelt iets knappen of haken bij het draaien.
Blijf dan niet proberen. Hoe meer je draait, hoe groter de schade kan worden.
Conclusie
Mijn oordeel
Tijd en datum instellen is misschien het saaiste klusje van een horloge, maar het hoort bij de charme ervan. Onthoud drie dingen: niet tussen 21:00 en 03:00 aan de datum zitten, bij twijfel vooruit draaien en nooit forceren. Dan gaat je datummechaniek net zo lang mee als de rest van je horloge.
Hoe ik dit weet
De tijden van de danger zone en de volgorde komen uit de handleidingen van Seiko en Grand Seiko. Wat er bij Rolex anders is, heb ik nagekeken bij bronnen over de 3235.
De volgorde gebruik ik zelf bij elk horloge dat ik instel, ook bij de horloges voor mijn reviews.